Door Luc Peiren, onderzoeksmedewerker
Dat 8 mei geen wettelijke feestdag is in België heeft verschillende mogelijke oorzaken. Enerzijds werd ons land al begin september 1944 grotendeels bevrijd, en besteden veel steden en gemeenten traditioneel meer aandacht aan de bevrijding van hun eigen regio dan aan het officiële einde van de oorlog in Europa. Daarnaast kende België lange tijd een manke herinneringscultuur rond de Tweede Wereldoorlog. Vooral in Vlaanderen overschaduwde de rechtvaardiging van de collaboratie lange tijd het historische onderzoek naar de oorlog in het algemeen en het verzet in het bijzonder. Bovendien betekende 8 mei 1945 enkel het einde van de oorlog in Europa. Wereldwijd woedde het conflict nog voort: Japan capituleerde pas op 15 augustus 1945, onder druk van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en hun regionale bondgenoten, waaronder China.
Nochtans was 8 mei aanvankelijk wel een feestdag in België. Volgens historicus Nico Wouters van het CegeSoma hing dat samen met het feit dat België zich na de oorlog inschreef in de Atlantische herdenkingscultuur. Echt geliefd werd de feestdag echter nooit. In 1974 schafte de regering Tindemans 8 mei af, officieel om besparingsredenen. België stond daarin niet alleen. Frankrijk had de feestdag al in 1959 geschrapt om het aantal verlofdagen te beperken en de banden met Duitsland aan te halen.
Vanaf de jaren 1980 groeide de belangstelling voor 8 mei opnieuw. In Frankrijk herstelde president François Mitterrand de datum in 1981 als officiële feestdag. Ook in België kwam het thema weer op de politieke agenda. Jean-Luc Dehaene wilde van 8 mei 1995, vijftig jaar na het einde van de oorlog, opnieuw een feestdag maken. Dat plan kwam er uiteindelijk niet.
Vandaag pleit de 8 mei-coalitie voor de herinvoering van de feestdag, ter herdenking en om het bewustzijn rond de gevaren van fascisme en extreemrechts levend te houden. Die coalitie verenigt middenveldorganisaties zoals het ABVV, het ACV, 11.11.11 en de Liga voor Mensenrechten. Parallel groeide ook in academische kringen de aandacht voor het verzet en kwam er een meer kritische blik op de collaboratie. Dat leidde tot een evenwichtiger kijk op de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in ons land.
Vandaag is 8 mei alleen in Frankrijk en sinds 2019 in het Brussels Gewest een officiële feestdag. Andere West-Europese landen hebben wel een nationale bevrijdingsdag. Italië viert die op 25 april, Nederland op 5 mei. In Rusland en andere voormalige Sovjetrepublieken vindt de herdenking plaats op 9 mei. Dat verschil heeft te maken met de tijdszones. De Duitse capitulatie trad op 8 mei 1945 in werking om 23.01 uur in Berlijn. In Moskou was het op dat moment al 9 mei, 01.01 uur. In de Sovjet-Unie was 9 mei aanvankelijk wel een feestdag, maar nog geen vrije dag. Daarop was het wachten tot 1965.
Dat 8 mei in België geen wettelijke feestdag meer is, verhindert niet dat de datum nog steeds wordt herdacht, voornamelijk in linkse kringen. Die herdenkingen gaan vaak samen met de vraag om 8 mei opnieuw officieel te erkennen. De 8 mei-coalitie speelt daarin vandaag een belangrijke voortrekkersrol. Op haar website staat een overzicht van alle activiteiten die op 8 mei 2026 worden georganiseerd.
