Affiche ‘Ik vloek den oorlog’, z.d. (Collectie ADVN, VAFCS8)
De affiche werd opgemaakt naar aanleiding van een 11 novemberdag en dateert uit de jaren 1920. Ze geeft met gebalde vuist en de niet mis te verstane woorden ‘Ik vloek den oorlog’ de afkeer weer van geweld en nutteloos bloedvergieten. De affiche werd gemaakt in opdracht van het Verbond der Vlaamse Oud-Strijders (VOS), een belangrijke Vlaamsgezinde drukkingsgroep. De Eerste Wereldoorlog had de nauwe verstrengeling van Vlaamsgezindheid en antimilitarisme versterkt om meerdere redenen. Bovenop de oorlogsgruwel was er de associatie van de krijgsmacht met een verfranste legertop en met de verdediging van wat voor velen niet als een vaderland aanvoelde. Dat alles voedde zowel het anti-Belgicisme als het pacifisme. Het zou tot een kleine groep flamingantische dienstweigeraars leiden, die in de Belgische gevangenissen terecht kwamen en martelaars werden. De geweldloze opstelling werd niet door de gehele Vlaamse beweging gedeeld. Een radicale activistische kern zweerde geweld niet af als het Vlaams-nationalisme daarmee gediend zou zijn. Deze groep kreeg in de jaren 1930 de bovenhand en zo gleed VOS tijdens WOII de collaboratie met de Duitse bezetter in. Van bij de opkomst van de vredesbeweging vanaf de jaren 1960 waren Vlaamsgezinde organisaties prominent aanwezig en de Volksunie sprak zich uit tegen de plaatsing van kernwapens en tegen de wapenhandel, maar het collaboratieverleden bleef een donkere schaduw werpen over de band tussen het antimilitarisme/pacifisme en de Vlaamse beweging.
Bronnen:
- Antoon Vrints (2023). Verbond VOS. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/org-004429
- Antoon Vrints (2025), Luc Vandeweyer (1998). Pacifisme. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2025. https://devb.be/id/ter-000514
Foto ‘aktie voor groen en leefmilieu’ Volksunie Antwerpen met een groepje manifestanten met gasmaskers in de Kasteelpleinstraat, jaren 1970. Foto Pierre Vissers. (Collectie ADVN, VFA523)
Lijkt nu de associatie van de Vlaamse beweging met het antimilitarisme ver af, dan is ook de bekommernis voor het milieu vandaag op het eerste gezicht geen prioriteit. En toch was het de Volksunie (VU) die als een van de eerste politieke partijen ‘leefmilieu’ als programmapunt naar voren schoof. In 1969 organiseerde de VU zelfs een eerste ecologisch congres. Op die manier capteerde de VU het ongenoegen tegen de grote infrastructuurwerken en bouwprojecten die door de drie traditionele partijen in vele gemeenten werden ontplooid. Voorbeelden zijn het verzet tegen de aanleg van de A24 in Limburg, de E3 en de autoweg Menen-Moeskroen. De gasmaskers hier gedragen door de Volksunie-betogers golden algemeen als symbool van protest tegen oorlog, geweld en milieuvervuiling.
Bron: Andreas Stynen / Jos Gysels (2023). Natuur, milieu en landschap. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2023. https://devb.be/id/ter-001009
---
Het ADVN, archief voor nationale bewegingen, is een archief en expertisecentrum over het erfgoed van de Vlaamse beweging en andere nationale bewegingen in Europa.
