Weg uit het systeem
(Centraal Archief zorg- en onderwijsorganisatie Evara)
In een verslag lezen we dat in september 1923 drie patiënten op de vlucht slaan uit het Psychiatrisch Zorgcentrum Ziekeren in Sint-Truiden. Met aan elkaar geknoopte lakens weten ze te ontsnappen. Twee van hen worden al de volgende dag in Verviers opgepakt en naar Ziekeren teruggebracht. De derde weet echter te ontkomen.
In de talrijke dossiers die volgen, wordt niets meer teruggevonden over dit ontsnappingsverhaal. Waren de drie compagnons op weg naar Brussel? Is het hem gelukt, ondanks zijn psychische kwetsbaarheid, om elders een nieuw leven op te bouwen?
Eenzaam begraven, collectief herinnerd
In een natuurdomein, tegenover de gemoderniseerde zorginfrastructuur van het Openbaar Psychiatrisch Zorgcentrum Rekem, staan tientallen sobere betonnen kruisen netjes in het gelid. Het is de laatste rustplaats van voornamelijk solitair ten grave gedragen patiënten uit het flamboyante kasteel iets verderop, dat vanaf 1908 tot in de jaren 1970 dienstdeed als ‘krankzinnigengesticht’. Ze liggen in lagen boven en tussen elkaar. Een duizendtal zorgvragers werd hier, meestal zonder familie of vrienden, ter aarde besteld. Wat zich binnen de muren van het kasteel afspeelde, blijft grotendeels verborgen onder het laken van het beroepsgeheim. Oudgedienden spreken er liever niet meer over.
Toch komt dit historische verhaal vandaag opnieuw tot leven via objecten en dossiers die zorgvuldig bewaard worden door een diverse gemeenschap van zorgvragers, zorgverleners, vrijwilligers en ervaringsdeskundigen. Het nodigt uit tot reflectie over onze cultuur en over de manier waarop we omgaan met psychisch kwetsbare mensen. Goede intenties leidden daarbij niet altijd tot goede resultaten.
Deze gezamenlijke groep reflecteert via tekeningen, foto’s, cyanotypes en stempels over het verleden, het heden en de toekomst van de psychiatrische zoektocht. Het werk maakt zichtbaar waar we vandaan komen, opent het gesprek over waar we heen willen en schept ruimte om samen te dromen, te hopen en te fantaseren.
Bekijk hier een verzameling van de kunstwerken:
---
TOON is het aanspreekpunt voor het bewaren en levendig houden van de rijke geschiedenis, collecties en verhalen uit zorg en welzijn. Als landelijke erfgoeddienstverlener maakt TOON zorgarchief zichtbaar, ondersteunt het organisaties en verbindt het erfgoed met zorg, welzijn, onderzoek en onderwijs.
